MY CHIANG MAI

พิพิธภัณฑ์ชุมชนพวกแต้ม พิพิธภัณฑ์ชุมชนแห่งใหม่ของเชียงใหม่

แม้ประเทศไทยจะไม่มีวัฒนธรรมในการชมพิพิธภัณฑ์อย่างจริงจัง หากก็ต้องยอมรับว่าการมีอยู่ของพิพิธภัณฑ์คือรูปธรรมของการจัดการภูมิปัญญาและมรดกของภูมิภาคนั้นๆ และเป็นสิ่งที่ผู้คนในวัฒนธรรมขาดไม่ได้ เช่นเดียวกับ ‘พิพิธภัณฑ์ชุมชน’ ที่มีลักษณะต่างออกไปจากพิพิธภัณฑสถานทั่วไป ทั้งระบบการดำเนินงานที่ไม่ได้พึ่งพิงงบประมาณจากภาครัฐ และที่สำคัญคือหน้าที่ในการสื่อสารองค์ความรู้ของพิพิธภัณฑ์ ซึ่งไม่ใช่แค่การนำเสนอมรดกและภูมิปัญญา หากพิพิธภัณฑ์ชุมชนยังเป็นเครื่องมือสะท้อนความเข้มแข็งของชุมชนนั้นๆ ออกมาอย่างเป็นรูปธรรมด้วย

ตั้งอยู่ภายในวัดพวกแต้ม ไม่ไกลจากประตูสวนปรุง พิพิธภัณฑ์ชุมชนพวกแต้มคือพิพิธภัณฑ์ชุมชนแห่งใหม่ล่าสุดของเมืองเชียงใหม่ ซึ่งเพิ่งมีพิธีเปิดไปเมื่อวันที่ 28 กันยายน 2560 โดยภายในจัดแสดงสิ่งที่เป็นมรดกทางหัตถศิลป์ของชุมชน ได้แก่ คัวตอง (เครื่องโลหะที่ใช้ประดับวัด เช่น ฉัตร และโลหะฉลุอื่นๆ) รวมทั้งดอกไม้ไหวหรือเครื่องประดับที่ทำจากโลหะสำหรับใช้ตบแต่งร่างกายช่างฟ้อน (อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับที่มาของงานคัวตองพวกแต้มได้ที่นี่)  รวมทั้งนิทรรศการที่เล่าถึงการตีกลองชุม (ซึ่งเป็นศาสตร์การตีกลองอันเก่าแก่ของล้านนาโดยยังมีสืบทอดที่ชุมชนพวกแต้มเพียงแห่งเดียวในเขตตัวเมืองเชียงใหม่) นอกจากนี้พิพิธภัณฑ์ยังจัดแสดงหีบธรรม ปั๊บสา และโบราณวัตถุที่พบภายในวัดพวกแต้ม เช่นพิพิธภัณฑ์ชุมชนแห่งอื่นๆ ที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ของวัด





ความน่าสนใจของพิพิธภัณฑ์ชุมชนแห่งนี้หาได้มีเพียงวัตถุและเนื้อหาที่จัดแสดง หากสิ่งสำคัญกว่านั้นคือ ‘กระบวนการ’ ก่อนจะมีการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ ซึ่งเกิดจากการทำงานร่วมกันระหว่างวัด ชุมชน และนักวิชาการด้านพิพิธภัณฑ์ เช่นที่รัตนะ ภู่สวาสดิ์ หนึ่งในทีมงานภัณฑารักษ์ของพิพิธภัณฑ์ชุมชนพวกแต้ม เล่าให้เราฟัง...

“ชุมชนพวกแต้มเป็นชุมชนที่มีความร่วมแรงร่วมใจกันอย่างเข้มแข็งอยู่แล้ว ซึ่งต้องยกเครดิตให้พระครูปฏิภาณธรรมพิศิษฐ์ เจ้าอาวาสวัดพวกแต้ม ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางของชุมชน ความน่าประทับใจในการทำงานร่วมกันกับชาวบ้านและวัดก็คือการที่แนวคิดในการจัดการกิจกรรมและการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ เกิดจากการช่วยกันระดมความคิดของชาวชุมชนเองเพื่อหวังให้เป็นเครื่องมือในการอนุรักษ์มรดกอันเก่าแก่ที่ชุมชนนี้มีต่อไป” รัตนะ กล่าว

เริ่มต้นในปี พ.ศ.2554 กับงาน ‘พวกแต้มรักชุมชน’ กิจกรรมแสดงศิลปวัฒนธรรมเล็กๆ ภายในชุมชนซึ่งมีรัตนะและกลุ่มนักศึกษาภาควิชาการจัดการศิลปะและวัฒนธรรม บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ร่วมกันกับชาวชุมชนจัดขึ้น กิจกรรมครั้งนั้นไม่เพียงลุล่วงไปด้วยดี หากยังเป็นการจุดประกายให้เกิดการจัดสรรมรดกของชุมชนอย่างเป็นระบบ บูรณะอาคารเก่าภายในวัด และริเริ่มโครงการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ชุมชนพวกแต้ม ผ่านการจัดกิจกรรมทางวัฒนธรรมย่อยๆ อย่างต่อเนื่องตลอดหลายปีที่ผ่านมา  

“หลังจากการจัดกิจกรรมครั้งแรก เราพบว่าชาวชุมชนมีความมั่นใจในคุณค่าของชุมชนมากขึ้น ความมั่นใจในการนำมรดกที่พวกเขาอนุรักษ์มาต่อยอดเป็นดอกผล ซึ่งยังส่งผลให้ชุมชนพวกแต้มเป็นที่รู้จักในฐานะชุมชนตัวอย่างของการทำงานร่วมกันระหว่างวัดและชุมชน พอมีแขกบ้านแขกเมืองของภาครัฐ จะส่วนจังหวัดหรือเทศบาลเอยเข้ามาเยี่ยมเยือนเชียงใหม่ ก็จะมีการพาแขกมาชมวัดพวกแต้ม ชมกระบวนการผลิตคัวตอง และชมนิทรรศการโครงการก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ที่เราทำไว้ ชุมชนพวกแต้มเลยกลายเป็นแลนด์มาร์คหนึ่งของการมาเยือนเชียงใหม่ในแง่มุมของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและการอนุรักษ์ไปโดยปริยาย” รัตนะเสริม







และด้วยศักยภาพของชุมชนดังที่รัตนะกล่าว เมื่อเชียงใหม่ได้งบพัฒนาเมืองจากองค์การบริหารส่วนจังหวัด ชุมชนพวกแต้มจึงเป็นชุมชนที่ได้งบประมาณในการพัฒนาพื้นที่ไป โดยงบประมาณครอบคลุมตั้งแต่การพัฒนาภูมิทัศน์โดยรอบของวัดและชุมชน การบูรณะหอไตร และที่สำคัญคือการเปิดพิพิธภัณฑ์ชุมชนพวกแต้ม สานต่อโครงการชุมชนเคยวางไว้อย่างเป็นรูปธรรม

โดยตัวอาคารพิพิธภัณฑ์ได้ย้ายจากอาคารเก่าด้านข้างโรงผลิตคัวตอง (ซึ่งเป็นที่ตั้งของนิทรรศการโครงการจัดตั้งพิพิธภัณฑ์) มาอยู่ในอาคารศาลาแม่คำแปง พวงมาลัย ซึ่งเป็นอาคารอเนกประสงค์บริเวณทางเข้าวัด ได้คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มาดูแลในด้านการบูรณะอาคารและต่อเติมพิพิธภัณฑ์หลังใหม่ ในส่วนของนิทรรศการภายใน ได้รับความร่วมมือจากคณะทำงานเชียงใหม่เมืองหัตถกรรมสร้างสรรค์ (Chiang Mai City of Crafts and Folk Art Initiative Project) มาช่วยคัดสรรวัตถุจัดแสดง รวมทั้งเรียบเรียงเนื้อหาประกอบ ร่วมกับชาวชุมชนพวกแต้ม  









แม้จะเป็นพิพิธภัณฑ์ชุมชนขนาดเล็ก หากนี้ก็เป็นหมุดหมายที่งดงามอันเกิดจากกระบวนการการมีส่วนร่วมของชุมชน ซึ่งความท้าทายต่อจากนี้คือชาวชุมชนจะต่อยอดต้นทุนที่มีพร้อมสรรพแล้ว – ไม่ว่าจะเป็นการดูแลพิพิธภัณฑ์หรือการจัดกิจกรรมเพื่อประชาสัมพันธ์อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้ต้นทุนนี้จุดประกายการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ให้แก่เมืองเชียงใหม่ และสร้างรายได้ย้อนกลับมาให้ชุมชนเพื่อความยั่งยืนต่อไป

พิพิธภัณฑ์ชุมชนพวกแต้มเปิดทุกวัน 8.00-18.00 น. โดยประมาณ 

แชร์บทความนี้

Add Line ID

พิพิธภัณฑ์ชุมชนพวกแต้ม พิพิธภัณฑ์ชุมชนแห่งใหม่ของเชียงใหม่

กาดมัสยิดบ้านฮ่อ ตลาดนัดยามเช้าของชาวยูนนานในเชียงใหม่

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เชียงใหม่ ปรับโฉมใหม่แล้วนะ